بحث نهم دربارهء مقيد ساختن به نفى است مقيد ساختن به نفى ، براى سلب نسبت است به گونه‌اى كه از حروف هفتگانهء نفى فهميده مىشود و آن حروف ، عبارتند از : لا ، ما ، لات ، إن ، لن ، لم و لمّا . « لا » براى نفى مطلق است ، يعنى : براى نفى حال ، ماضى و مستقبل ، هرسه استعمال مىگردد . و « ما » ، « إن » و « لات » براى نفى زمان حال است اگر بر فعل مضارع داخل شده باشد . ( و اگر بر فعل ماضى داخل گردد ، براى نفى گذشته است ) مانند : « ما يضرب زيد » و « ما ضرب زيد » ، « إن يقوم حسن » ، « إن قام حسن » و « لن » براى نفى استقبال و « لم » ، و « لمّا » براى نفى ماضى است . مگر اين‌كه نفى به وسيله « لمّا » به بعد از زمان تكلّم و سخن گفتن نيز كشيده مىشود و به علاوه « لمّا » به چيزى اختصاص دارد كه وقوع و حصول آن ، مورد انتظار است به تعبير ديگر : « لمّا » چيزى را نفى مىكند كه به تحققش انتظار مىرود ، مثل : « لمّا يخرج مهدىّ » تاكنون مهدى قيام نكرده است . بنابراين گفته نمىشود : « لمّا يقم خليل ثم قام » چون قيام خليل ديگر متوقع نيست . و گفته نمىشود : « لمّا يجتمع النقيضان » تاكنون دو نقيض با هم جمع نشده است . اين مثال نيز صحيح نيست ، زيرا هيچ‌گاه اميد نمىرود دو نقيض مثل هستى و نيستى با هم جمع شود . لكن گفته مىشود : « لم يقم علىّ ثم قام » و « لم يجتمع الضّدان » براى اين‌كه در نفى به « لم » توقع و انتظار ، لحاظ نشده است . « لمّا » در نفى ، در مقابل « قد » در اثبات است . بدين‌گونه كه آنچه به وسيلهء « لمّا » نفى مىشود به زمان حال نزديك است . پس صحيح نيست بگوييم : « لمّا يجى خليل فى العام الماضى » خليل در سال گذشته نايستاد . گفتنى است كه : « قد » بر سر فعل ماضى در مىآيد و آن را نزديك به زمان حال مىسازد . المبحث العاشر فى التقييد بالمفاعيل الخمسة و نحوها التقييد بها يكون لبيان نوع الفعل أو ما وقع عليه ، أو فيه . أو لأجله أو بمقارنته و يقيّد بالحال لبيان هيئة صاحبها و تقييد عاملها و يقيّد بالتّمييز لبيان ما خفى من ذات أو نسبة فتكون القيود هى محطّ الفائدة و الكلام بدونها كاذب أو غير مقصود بالذّات ،